Nghiên cứu về ý thức không phải là độc quyền của tâm lý học hiện đại, nó mang một truyền thốngpháp mạch truy nguyênsâu sắc và chặt chẽ. Trong bối cảnh của "Thái Ất Kim Hoa Tông Chỉ", hành trình khám phá bản nguyên của ý thức là một cuộc hải trình ngược dòng hùng vĩ. Ý thức của người thường thuận theo dòng chảy cuộc sống, tan rã thành những bọt nước cuối cùng (Thức Thần) giữa các tầng thác đổ của cảm nhận và logic; còn người tu chứng phải xuyên thấu những hiện tượng này để tìm kiếm nguồn suối tĩnh lặng nguyên sơ.

Logic tiến hóa của ý thức

• Thái Thượng Kiến Hóa: Là nguồn gốc cao nhất của ý thức, là biểu hiện ý thức nguyên thủy nhất do "Đạo" sinh ra giữa động và tĩnh.
• Đông Hoa Đệ Truyền và Tổ sư: Thông qua nhân tố then chốt là Lữ Tổ (Tổ sư), quy tắc tu chứng ý thức được chuyển hóa từ phả hệ thiêng liêng (Đông Hoa) thành pháp "Hồi Quang" mà cá nhân có thể thực hành.
• Tính định hướng của "Nghịch": Khác với quá trình thuận chiều sinh-lão-bệnh-tử, sự giác ngộ của ý thức về bản chất là một cuộc truy tìm ngược về "bản lai diện mục", là bước nhảy vọt từ Thức Thần trở về Nguyên Thần.

Bản nguyên dưới góc nhìn của Tổ sư

Theo quan điểm của Tổ sư, ý thức tuyệt đối không phải là sản phẩm phụ do não bộ tạo ra. Nó được định nghĩa là một "hóa cơ" cổ xưa hơn. Hóa cơ này ở cấp độ vũ trụ thể hiện là sự tiến hóa của Đại Đạo, ở cấp độ cá nhân thể hiện là "Thiên Tâm" của chúng ta. Ý nghĩa của việc truy nguyên là khẳng định rằng ý thức vi mô trong mỗi chúng ta đều có con đường chính thống để kết nối với bản nguyên vĩ mô của vũ trụ.